Rookvrij

Nieuws

Vapes als verslavingsmodel

Vapes worden als minder schadelijk alternatief verkocht, maar hoge nicotinedoses en hierdoor een intensief gebruik kunnen een nieuwe generatie afhankelijk maken.

De discussie over vapes wordt vaak teruggebracht tot één vergelijking: veroorzaakt damp minder lichamelijke schade dan tabaksrook? Volgens fabrikanten rechtvaardigt een lagere blootstelling aan bepaalde verbrandingsstoffen de presentatie van vapes als hulpmiddel voor rokers. Vanuit het standpunt van Clean Air Nederland is dat een misleidend en onvolledig uitgangspunt. Het verslavende karakter van het product en de geestelijke gevolgen van nicotineafhankelijkheid verdwijnen daardoor naar de achtergrond. In de praktijk zien we dat een groot deel van de vapers alsnog gaat roken, of zelfs zowel vapen als roken.

Veel moderne vapes gebruiken sterk geconcentreerde nicotinezouten, die zonder de scherpe sensatie van traditionele rook kunnen worden ingeademd. Bovendien kan een vape vrijwel voortdurend worden gebruikt, zonder het duidelijke begin en einde van een sigaret. De totale nicotine-inname hangt af van het apparaat, de vloeistof en het gebruikspatroon, maar kan hierdoor zeer hoog oplopen. Dat vergroot het risico op dwangmatig gebruik, sterke hunkering en ontwenningsverschijnselen.

Nicotineafhankelijkheid beïnvloedt niet alleen het lichaam. Gebruikers kunnen onrust, prikkelbaarheid, concentratieproblemen en stemmingswisselingen ervaren wanneer nicotine ontbreekt. Het steeds opnieuw moeten dempen van die verschijnselen houdt de verslavingscyclus in stand. Vanuit deze benadering kan een product dat gemakkelijk en vrijwel ongemerkt de hele dag wordt gebruikt geestelijk schadelijker zijn dan een traditioneel tabaksproduct.

De vormgeving van de markt versterkt dat risico. Zoete smaken, kleurrijke verpakkingen, speelse namen en opvallende winkeldisplays maken vapes aantrekkelijk voor jongeren die nooit hebben gerookt. De Britse regering wil daarom neutrale verpakkingen, beperkingen op smaakomschrijvingen en afgeschermde verkoop invoeren. Deze maatregelen erkennen dat de presentatie geen onschuldig detail is, maar een middel waarmee belangstelling en gebruik worden gestimuleerd.

Ook zogenoemde nicotinevrije vapes bieden geen vanzelfsprekend veilig alternatief. Onder die benaming worden producten verkocht met onder meer cafeïne, melatonine en plantenextracten. Stoffen die geschikt lijken voor consumptie zijn niet automatisch veilig om na verhitting diep in de longen te inhaleren. Daarnaast kunnen zulke producten het vapegebruik normaliseren en de gedragsmatige overstap naar nicotineproducten verkleinen.

Nieuw onderzoek vergroot ondertussen de twijfel over de vermeende onschadelijkheid. Jonge mensen die rookten of vapeten presteerden in een onderzoek ongeveer vijftien procent minder tijdens maximale inspanning dan niet-gebruikers. Zij raakten sneller buiten adem en vertoonden een minder efficiënte zuurstofbenutting. Experimenteel onderzoek naar nicotinevrije damp wijst daarnaast op mogelijke verstoring van de balans tussen de zuurstofbehoefte en zuurstoftoevoer van het hart.

Voorstanders van schadebeperking verwijzen naar Nieuw-Zeeland, waar meer vapen samenviel met een versnelde daling van het roken. Die gelijktijdige ontwikkeling bewijst echter niet dat vapes de oorzaak waren. Andere tabaksmaatregelen en maatschappelijke veranderingen kunnen eveneens hebben bijgedragen. Bovendien zegt een dalend aantal rokers weinig over nieuwe nicotinegebruikers, dubbelgebruik of de langdurige afhankelijkheid die door vapes ontstaat.

Schadebeperking kan uitsluitend betekenis hebben wanneer een volwassen roker volledig overstapt, daadwerkelijk minder risico loopt en uiteindelijk van nicotine loskomt. Het commerciële model is daar niet noodzakelijk op gericht. Producenten verdienen aan langdurig gebruik, terugkerende aankopen en uitbreiding van hun klantenbestand. Onder het etiket van een rookvrij alternatief kan zo vooral een nieuwe markt voor nicotineafhankelijkheid worden opgebouwd.

Daarom beoordeelt Clean Air Nederland vapes niet uitsluitend aan de hand van verbrandingsstoffen of afzonderlijke lichamelijke risico’s. De combinatie van hoge nicotineblootstelling, voortdurend gebruik, jeugdgerichte marketing en geestelijke afhankelijkheid maakt het product bijzonder gevaarlijk. De voorstelling van vapes als oplossing voor tabaksverslaving maskeert dat zij die verslaving ook kunnen voortzetten, intensiveren en aan een nieuwe generatie doorgeven.

Bronnen

0
Deel via