De Europese consultatie over tabaksaccijnzen is overspoeld door duizenden anonieme, en zeer vermoedelijk, gecoördineerde pro-tabakreacties.
Het onderzoek van Impact Unfiltered, gesteund door The School for Moral Ambition, onthult een omvangrijke, gecoördineerde poging van de tabaksindustrie om het EU-beleid over tabaksaccijnzen te manipuleren met duizenden valse reacties. Deze praktijk ondermijnt het democratisch proces en toont aan hoe diep de industrie probeert door te dringen in Europese besluitvorming. Deze enorme misleidende lobbyactie zou het beeld moeten schetsen van brede publieke tegenstand, maar volgens experts komt het in werkelijkheid neer op georganiseerde industrie-inmenging.
Gezondheidsexperts, NGO's en politici reageren met verontwaardiging en roepen op tot strengere bescherming van volksgezondheidsbeleid tegen commerciële inmenging, zeker nu het Europees Parlement zich opmaakt voor een cruciale stemming op 20 november. Tegelijk worstelt de EU met interne verdeeldheid over de toekomstige lijn in het internationale tabaksbeleid, waarbij landen als België aandringen op verharding, terwijl andere lidstaten en lobby’s weerstand bieden tegen strengere regels.
Hieronder de resultaten van het onderzoek van Impact Unfiltered:
1. Aanleiding en context
- De Europese Commissie hield een openbare consultatie over het verhogen van accijnzen op tabak en nicotineproducten.
- De consultatie liep tot vrijdag 1 november en maakt deel uit van de voorbereidingen voor een parlementaire stemming op 20 november in de financiële dienstencommissie van het Europees Parlement.
- De kwestie kadert binnen bredere discussies over tobaccocontrolebeleid, vapes, en de implementatie van het WHO-kaderverdrag (FCTC).
2. Onderzoek door “Impact Unfiltered”
- De tabakscontrole-consultancy Impact Unfiltered analyseerde de binnengekomen reacties op de EU-consultatie.
- Volgens het onderzoek werd de consultatie “overspoeld” met duizenden anonieme pro-tabakberichten.
- In totaal werden 18.480 reacties ingediend — negen keer meer dan het gemiddelde bij EU-consultaties.
- Veel reacties bevatten nagenoeg identieke teksten en werden binnen minuten van elkaar ingediend, wat duidt op georganiseerde actie in plaats van spontane burgerdeelname.
3. Inhoud en aard van de pro-tabakreacties
- Ongeveer 8.000 reacties herhaalden het argument dat hogere accijnzen de illegale handel vergroten.
- 6.000 reacties verwezen naar “harm reduction”, een kernboodschap van de tabaksindustrie die e-sigaretten en verhitte tabak als minder schadelijke alternatieven presenteert.
- Impact Unfiltered noemt deze argumenten industrie-narratieven en verwijst naar de WHO, die het verband tussen hogere accijnzen en illegale handel als mythe bestempelt.
4. Reacties van gezondheidsexperts
- Laurent Hubert, directeur van Action on Smoking and Health (ASH), stelde dat het gaat om “geproduceerde oppositie” en niet om democratische inspraak.
- Hij benadrukte dat 7.770 identieke reacties tijdens kantooruren onmogelijk als organisch burgerinitiatief kunnen worden beschouwd.
- Hubert riep Europarlementsleden op om industrie-inmenging te herkennen en zich daarvan te distantiëren.
5. Geografische spreiding van de reacties
- Frankrijk, Italië en Zweden waren goed voor 68% van alle inzendingen.
- Slechts ongeveer 90 gezondheid NGO’s namen deel aan de consultatie, 0,5% van het totaal, waardoor hun inbreng vrijwel ondergesneeuwd raakte.
6. Reacties van betrokken partijen
- De Europese Commissie werd om een reactie gevraagd, maar had nog niet geantwoord op het moment van publicatie.
- Tobacco Europe, de belangrijkste lobbyorganisatie van de industrie, verklaarde dat haar leden transparant deelnemen aan openbare besluitvorming.
- De organisatie ontkende gecoördineerde beïnvloeding en stelde dat de hoge deelname uit Frankrijk en Zweden te verklaren is door de populariteit van nieuwe nicotineproducten.
- Tobacco Europe verdedigde opnieuw het standpunt dat hogere accijnzen illegale handel aanwakkeren, en noemde dit een reëel maar verkeerd begrepen probleem.
- De WHO stelt daarentegen dat illegale handel ook bij hogere accijnzen effectief kan worden bestreden.
7. Diplomatieke en beleidsmatige nasleep
- De bevindingen werden bekendgemaakt vlak nadat EU-landen geen consensus bereikten over een gemeenschappelijke EU-positie voor de komende WHO-tobaksconferentie.
- Het concept-EU-standpunt pleitte voor strengere regels voor vapes en een mogelijk verbod op sigarettenfilters.
- Binnen de EU-Raad zijn twee kampen ontstaan:
- Een groep landen die strengere controlemaatregelen steunt.
- Een tweede groep die zich verzet tegen de ontwerptekst en opvallend vergelijkbare formuleringen gebruikt — mogelijk gecoördineerd.
- Een EU-functionaris verklaarde dat het soms leek alsof Philip Morris zelf aanwezig was bij de besprekingen, wat ingaat tegen het FCTC-principe om de tabaksindustrie buiten volksgezondheidsbeleid te houden.
- België behoort tot de landen die een sterkere tobaccocontrollijn bepleiten en wil voorkomen dat het EU-standpunt wordt afgezwakt.
Bronnen