Rookvrij

Nieuws

Tabaksaccijns deels naar EU

De EU wil tabaksaccijns hervormen én deels als eigen inkomstenbron gebruiken. Nederland debatteert over de financiële gevolgen, lobbydruk en transparantie.

De Europese Commissie heeft in juli 2025 twee grote dossiers aan elkaar gekoppeld: een herziening van de Tabaksaccijnsrichtlijn en een voorstel voor nieuwe “eigen middelen” voor de EU-begroting vanaf 2028. In de nieuwe Tobacco Taxation Directive worden de minimumaccijnzen fors verhoogd, worden e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes volwaardig in het accijnssysteem getrokken en komt ruwe tabak onder het EMCS-controlesysteem te vallen. Doel is minder rokers, minder ruimte voor prijsstunten en minder illegale handel, in lijn met het Europees Kankerbestrijdingsplan en de ambitie van minder dan 5% tabaksgebruikers in 2040.

Parallel stelt de Commissie een nieuw inkomstenpakket voor de EU voor, met vijf nieuwe eigen middelen. Eén daarvan is TEDOR, de Tobacco Excise Duty Own Resource. Lidstaten zouden een uniforme 15% moeten afdragen over een gedefinieerde tabaksaccijnsbasis die minimaal de Europese ondergrens weerspiegelt. Volgens de Commissie kan dat rond de 11 miljard euro per jaar opleveren, zonder dat de bestaande nationale accijnsopbrengsten hoeven te dalen; in theorie wordt de extra EU-heffing bovenop het huidige niveau gezet en kan ze worden verrekend met de BNI-bijdrage van landen.

In Nederland is hierover discussie ontstaan. Uit Kamervragen, met name van de PVV, blijkt angst dat “15% van de tabaksaccijns voortaan naar Brussel gaat” en dat de Nederlandse begroting daardoor structureel geld verliest. Minister Bruijn legt in het schriftelijk overleg en in zijn beantwoording uit dat het juist om een aanvullende EU-inkomstenstroom gaat: de nationale accijns kan op het huidige niveau blijven en de BNI-afdracht kan dalen, waardoor Nederland per saldo niet slechter af is en mogelijk zelfs profiteert. De analyse van TabakNee sluit daarbij aan en rekent voor dat de stelling “het kost Nederland miljarden” misleidend is als je het hele begrotingsplaatje meeneemt.

Tegelijkertijd woedt in Brussel een stevig gevecht over de politieke haalbaarheid van de plannen. Verschillende lidstaten, met name landbouw- en tabaksproducerende landen, maar ook netto-betalers, zetten vraagtekens bij zowel de omvang van de nieuwe EU-begroting als bij nieuwe belastingbronnen. De EU Reporter en andere media melden dat het pakket “onder zware aanval” ligt: landen vrezen verlies aan fiscale soevereiniteit, schade aan plattelandseconomieën en een mogelijke toename van illegale handel door prijsstijgingen. TEDOR en de tabaksaccijnshervorming worden daarbij expliciet genoemd als twistpunt.

Aan de andere kant staan de gezondheidsorganisaties. De Association of European Cancer Leagues en andere koepels zien de accijnsherziening als een unieke kans om de prijs van alle tabaks- en nicotineproducten fors op te schroeven en zo gebruik terug te dringen. Zij pleiten voor zo hoog mogelijke minimumtarieven, het volledig meenemen van nieuwe producten zoals vapes en nicotinezakjes en een strakke koppeling aan de doelstellingen van het Kankerbestrijdingsplan. Clean Air Nederland sluit zich in zijn eigen berichtgeving aan bij die lijn en benadrukt dat hogere tabaksaccijnzen dubbel werken: minder tabaksgebruik én extra middelen voor publieke doelen, zolang de lobby van de industrie in toom wordt gehouden.

De Nederlandse context laat zien hoe hard die lobby werkt. Het jaarlijkse overzicht van de Rijksoverheid over contacten met de tabaksindustrie bevat meerdere recente brieven en e-mails van fabrikanten, handelaren, sigaren- en vapesectoren die allemaal proberen invloed uit te oefenen op de Nederlandse positie in Brussel. Zij waarschuwen voor grenswinkelen, omzetverlies en banenverlies, en dringen aan op een voor hen gunstige invulling van de nieuwe richtlijn en TEDOR. Dit staat haaks op de eis uit het WHO-Kaderverdrag dat contacten met de industrie strikt beperkt en transparant moeten zijn.

Samengevat gaat het debat dus minder over de vraag óf tabaksaccijnzen worden hervormd, en meer over wie de rekening betaalt en wie de opbrengst krijgt. De Commissie presenteert TED en TEDOR als een manier om gezondheidsdoelen en EU-financiering te combineren zonder extra druk op nationale begrotingen. Gezondheidsorganisaties willen de plannen verder aanscherpen, terwijl industrie en een deel van de lidstaten vol op de rem staan. Nederland zit daar middenin: formeel kan het land financieel neutraal of zelfs beter uit de EU-afdracht komen, maar de uitkomst hangt af van politieke keuzes in Den Haag én van de mate waarin men zich bestand toont tegen de tabakslobby.

Bronnen