Een kermis associeer je niet snel met een rookvrije omgeving, en op de jaarlijkse Tilburgse kermis klopt dat helaas. Maar een hoopvol begin is er.
De Tilburgse Kermis is een eeuwenoud volksfeest; de oudste verwijzing dateert al van 1567. Het is ook de grootste en bekendste kermis van Nederland. Ieder jaar verandert de binnenstad van Tilburg gedurende tien dagen in juli in één lang kermisterrein; de ruim 230 attracties en kramen vormen een lint van ongeveer 4,5 kilometer door de binnenstad. De kermis is daarmee ook een belangrijk onderdeel van de Tilburgse geschiedenis en identiteit, en heeft zich ontwikkeld tot een stadsbreed evenement met themadagen, muziek en maatschappelijke activiteiten. In 2019 werd het bezoekersaantal op ongeveer 1,5 miljoen geschat.
Wij waren er op "Roze Maandag". Dit initiatief ontstond in 1990 en is uitgegroeid tot een van de grootste Nederlandse feesten rond acceptatie en seksuele diversiteit. Op het Besterdplein staat traditioneel een nostalgisch gedeelte met oudere attracties en aandacht voor de geschiedenis van het kermisbedrijf. Er zijn ook prikkelarme periodes en activiteiten voor mensen met een beperking op dit gebied.
Helaas is het een erg 'rokerig' volksfeest. Voor de 1,2 miljoen Nederlanders met astma, COPD, long- en luchtwegallergieën of vergelijkbare gevoeligheden is het eigenlijk een no-go-gebied. Het zou een mooie uitbreiding zijn om ook rookvrije dagen of rookvrije tijden in te voeren als opstap naar een geheel rookvrije kermis.
Een verademing was het dan ook toen we de attractie van familie Lievaart ontdekten. Zij kozen er bewust voor om hun attractie als rookvrij te bestempelen, en dragen dit ook enthousiast uit. De eerste stap is gezet en het kan dus wel. We gaan gemeente Tilburg benaderen om dit initiatief verder op te pakken.
Relevante bronnen
Geschiedenis
- Tijdlijn van de Tilburgse Kermis – KermisTilburg.nl
Uitgebreide chronologie met onder meer de schriftelijke vermeldingen uit 1567 en 1570 en de verdere ontwikkeling van de kermis. - Een eeuwenoud feest vol groei en avontuur – KermisTilburg.nl
Over de mogelijke middeleeuwse oorsprong, de boerenkermis, jaarmarkten, de Heikese kerk, de Heuvel en de latere groei. - De Tilburgse Kermis vanuit nostalgisch perspectief – Erfgoed Brabant
Over de ontwikkeling van boerenkermis naar moderne kermis, historische volksspelen, variététheaters en pogingen om de kermis af te schaffen. - De Tilburgse Kermis – Brabant in Beelden
Historische beelden en informatie over de eerste mechanische attracties en de reizende bioscoop die in 1899 op de kermis stond. - Ontstaan van de Tilburgse Kermis – Wiki Midden-Brabant
Achtergrondinformatie over de oudste vermeldingen, de jaarmarkt en het historische karakter van het feest. - Lezing over de geschiedenis van de Tilburgse Kermis – Stadsmuseum Tilburg
Informatie over het onderzoek van volkscultuurkenner Paul Spapens en de vraag waarom juist de Tilburgse kermis zo groot kon worden. - Verleden en heden van de Tilburgse Kermis – Erfgoed Tilburg
Over het culturele en historische programma rond de kermis, de nostalgische kermis en de betrokkenheid van verschillende stadsgebieden. - Tilburgse Kermis – Wikipedia
Algemeen overzicht van de omvang, themadagen, Roze Maandag, de prikkelarme periode, kermismis en andere tradities.
Evenement
- Tilburgse Kermis – gemeente Tilburg
Officiële gemeentelijke hoofdpagina. Bevestigt onder meer dat de kermis jaarlijks tien dagen duurt. - 4,5 kilometer aan attracties geopend – Omroep Brabant
Actuele cijfers voor 2026: een kermislint van circa 4,5 kilometer en ruim 230 attracties en kramen. - Dit worden de topattracties van de Tilburgse Kermis – Omroep Brabant
Vermeldt meer dan 200 attracties, een route van 4,5 kilometer en circa 1,5 miljoen bezoeken per jaar. - Tilburgse Kermis 2026 – KermisTilburg.nl
Documentatiesite met attractielijsten, plattegronden, foto’s, historische databases, programma’s en praktische informatie. - Nieuwe attracties op de Tilburgse Kermis 2026 – Omroep Tilburg
Over nieuwe en opvallende attracties tijdens de editie van 2026. - Bezoekersrecord voor Tilburgse Kermis – Omroep Brabant
In 2012 schatte de gemeente het aantal bezoeken op 1,5 tot 1,6 miljoen. - Bezoekcijfers Tilburgse Kermis ongefundeerd – Omroep Brabant
Belangrijke nuancering: doordat de kermis geen toegangspoorten heeft, zijn bezoekersaantallen niet exact vast te stellen. - Tilburgse Kermis afgesloten met 1,3 tot 1,4 miljoen bezoekers – Omroep Brabant
Gemeentelijke schatting over de editie van 2015. - Tilburgse Kermis – themadossier Omroep Brabant
Actueel overzicht met nieuws en achtergrondverhalen over recente edities.
Roken en vapen
- Rookvrije zones bij Tilburgse bushaltes – gemeente Tilburg
Beschrijft het gemeentelijke beleid om met rookvrije tegels en communicatie een rookvrije sociale norm te bevorderen. - Tilburg zet koers naar een rookvrije stad – Omroep Tilburg
Over de gemeentelijke ambities, rookvrije speelplekken en bushaltes en het verschil tussen een juridisch rookverbod en een vrijwillige rookvrije zone. - Rook- en vapevrije stations – ProRail
Bevestigt dat stations, perrons, tunnels, trappen en stationshallen volledig rook- en vapevrij zijn. Dit geldt ook voor station Tilburg tijdens de kermis. - Tabaks- en rookwarenwet – Overheid.nl
De wettelijke basis voor rookverboden in onder meer horeca, openbare gebouwen, werkplekken en bepaalde overdekte ruimten.