Sinds 2004 is er een rook- en vapeverbod in stationshallen, trappen, liften en tunnels. Tot 2020 waren er nog rookzones op de perrons, maar deze zijn per 1 oktober 2020 verwijderd met als doel een rookvrije generatie.
Volgens het Algemeen Reglement voor het Vervoer (ARV) en de huisregels zijn stations, inclusief perrons, rookvrij. De wet, zoals vermeld in Artikel 10 lid 1 sub d van de Tabakswet en artikel 3 van het Besluit rookverbod, schrijft voor dat het station rookvrij moet zijn. De beheerders van de stations, NS Stations en ProRail zijn verplicht om dit rookverbod in te stellen.
Regels op stations kunnen per gemeente verschillen, aangezien deze ruimtes vaak eigendom zijn van de gemeente en niet van NS of ProRail. De gemeente is verantwoordelijk voor het creëren van geschikte oplossingen in deze open ruimtes. Veel gemeenten willen bijdragen aan het Nationaal Preventieakkoord, zodat overheden en de OV-branche kunnen samenwerken.
Zo worden er bij Amersfoort Centraal rookzones aangegeven op het stationsplein. Gemeenten werken aan het uitbreiden van rookvrije zones rondom bepaalde gebouwen en op pleinen. Het is de verwachting dat er richting 2035 veel meer plekken met een rookverbod zullen komen. ProRail en NS ontvangen dagelijks 2,5 miljoen bezoekers, wat een aanzienlijk deel van de toekomstige rookvrije generatie uitmaakt. Om een gezonde omgeving te waarborgen, zullen ProRail en NS een gezonde omgeving op de stations bieden. Buitengewoon Opsporingsambtenaren (BOA's) zijn bevoegd om je een boete te geven bij het rookverbod. De hoogte van de boete in 2024 bedraagt 95 euro.
Vapen valt ook onder de rookvrije zone, wat betekent dat vapen niet op de stations is toegestaan. Voor roken en vapen gelden dus gelijke regels.