Overlast door rokende buren

Ingezonden brief van een van onze actieve leden over rook- en stankoverlast door rokende buren. Deze brief is gericht aan 2e Kamerleden met portefeuille Volksgezondheid.

Naar schatting hebben ruim 500.000 Nederlanders regelmatig tot dagelijks last van rook- en stankoverlast door rokende buren. Al enkele jaren is het de meest voorkomende klacht die Clean Air Nederland ontvangt. We merken ook dat deze overlast in de zomer stijgt als mensen vaker in de tuin of op het balkon zitten.

Een van onze leden ervaart dagelijks deze overlast en heeft daarom onderstaande brief geschreven aan de 2e Kamer. Naam en contactgegevens van de schrijver zijn bekend bij de redactie.

Geacht Kamerlid,

Met deze brief vraag ik uw aandacht voor een ernstig gezondheidsprobleem waarvoor in Nederland nog altijd onvoldoende bescherming bestaat: onvrijwillige blootstelling aan tabaksrook in eigen woning, eigen tuin of op eigen balkon.
Met name voor de circa 1,2 miljoen Nederlanders met astma, COPD, long- en luchtwegallergieën of vergelijkbare gevoeligheden. Zij ervaren dit als ernstige overlast met gezondheidsrisico's of chronische gezondheidsschade.

Een woning behoort een veilige plaats te zijn waar mensen kunnen wonen en uitrusten zonder dat hun gezondheid wordt bedreigd. Voor veel Nederlanders met een kwetsbare gezondheid is dat echter niet de realiteit. Wanneer tabaksrook, afkomstig van buren of nabijwonende rokers, hun tuin of woning binnendringt, blijkt de bestaande wet- en regelgeving nauwelijks tot geen bescherming te bieden. Hierdoor ontstaat een leemte in de bescherming van kwetsbare burgers, terwijl de overheid juist een belangrijke en grondwettelijke verantwoordelijkheid heeft voor bevordering en bescherming van de volksgezondheid en een gezonde leefomgeving.

Helaas is dit probleem niet eenvoudig op te lossen. De (privacy)rechten en belangen van de rokende buur en de niet-rokende buur staan hier lijnrecht tegenover elkaar.

• De rokende buur wil niet beperkt worden door anderen en vindt roken een eigen vrije keuze naar behoefte. Daarbij speelt dat roken een zware (medisch erkende) nicotineverslaving is die veelal sterker is dan sociaal wenselijk gedrag. Voor veel rokers is het daardoor moeilijk om hun rookgedrag blijvend aan te passen, ook wanneer dit ernstige gevolgen heeft voor de gezondheid van omwonenden.
  De verslaving zorgt er ook voor dat de roker veelal enkel zijn/haar belangen ziet (of wil zien) en niet de belangen van de ander.
• De niet-rokende buur ervaart ernstige overlast, gezondheidsrisico's tot chronische gezondheidsschade door de rokende buur. Deze overlast is niet te ontwijken of te voorkomen en is daarmee een ernstige aantasting van de privacy, vrijheid en gezondheid van de niet-rokende buur.
  De rokende buur heeft een keuze om wel of niet, wanneer en waar te roken. De niet-rokende buur heeft daarin geen keuze. Een verzoek aan de rokende buur om de overlast te voorkomen of te beperken slaagt zelden en resulteert met regelmaat in escalaties en permanente ruzies.

In geval van (sociale) huurwoningen kan de verhuurder (woningcorporaties) worden aangesproken; deze heeft de wettelijke verplichting om een normaal bewoonbare woning te leveren. In de praktijk heeft de verhuurder helaas weinig juridische middelen om de overlast veroorzakende roker aan te spreken.

De complexe problematiek maakt duidelijk dat het vinden van een oplossing niet uitsluitend bij de betrokken buren kan worden gelegd. Wanneer er sprake is van ernstige overlast met chronische gezondheidsrisico's of gezondheidsschade als gevolg, dan is een duidelijke rol van de overheid noodzakelijk om kwetsbare bewoners effectief te beschermen.

In de huidige praktijk blijft voor veel mensen uiteindelijk slechts één mogelijkheid over: verhuizen.

• Voor huiseigenaren betekent dit echter een ingrijpende en kostbare stap. Naast de financiële gevolgen van verkoop, aankoop, overdrachtsbelasting, notariskosten, makelaarskosten, verhuiskosten en eventuele verbouwingen bestaat er bovendien geen enkele garantie dat een nieuwe woning wél vrij zal zijn van (tabaks)rook afkomstig van buren. Voor wie gedwongen wordt deze stap te zetten, volgen zeer hoge kosten zonder enige zekerheid dat de gezondheidsproblemen daadwerkelijk worden opgelost. Dit is niet alleen onrechtvaardig, maar ook maatschappelijk onwenselijk.
• Voor (sociale) huurders is verhuizen vaak geen optie. De verhuurder (woningcorporatie) (h)erkent het probleem niet en werkt meestal niet mee in het aanbieden van een andere woning. Als dit wel het geval is, dan is er geen garantie dat de volgende woning wel rookvrij zal zijn.
  Particuliere verhuurders hebben vaker een contractuele eis dat er niet gerookt mag worden in de woning, maar de huurprijzen in deze sector liggen gemiddeld (fors) hoger en zijn daarmee onbereikbaar voor grote groepen.

Bovenstaande is geen individueel probleem. In Nederland leven 1,2 miljoen mensen met astma, COPD, longfibrose, ernstige allergieën en andere aandoeningen waarbij tabaksrook direct gezondheidsklachten veroorzaakt. Voor deze groep bestaat in de praktijk nauwelijks een effectieve mogelijkheid om zich te beschermen wanneer de rook afkomstig is van een aangrenzende woning of tuin. Juist de mensen die vanwege hun gezondheid het meest kwetsbaar zijn, blijken het minst beschermd.

Ik verzoek u daarom aandacht te vragen voor de volgende punten:

• betere wettelijke bescherming van mensen met een medische luchtwegaandoening tegen tabaksrook die de eigen woning binnendringt;
• een duidelijke zorgplicht voor verhuurders en woningcorporaties wanneer gezondheidsproblemen aantoonbaar zijn;
  landelijke richtlijnen voor gemeenten, GGD’en en andere betrokken instanties, zodat meldingen van medische rookoverlast serieus, zorgvuldig en uniform worden behandeld;
• onderzoek naar aanvullende maatregelen om kwetsbare bewoners daadwerkelijk een rookveilige woonomgeving te bieden;
  onderzoek naar een compensatie- of ondersteuningsregeling voor mensen die vanwege medische noodzaak moeten verhuizen, zolang effectieve bescherming ontbreekt;
• onderzoek naar mogelijkheden om mensen met een medische indicatie beter te beschermen tegen onvrijwillige blootstelling aan tabaksrook in de woonomgeving.

Ik verzoek u deze situaties niet uitsluitend te beschouwen als een individueel burengeschil, maar als een structureel maatschappelijk probleem waarvoor de huidige wet- en regelgeving tekortschiet. Zolang mensen met een medische luchtwegaandoening in hun eigen woning niet effectief worden beschermd tegen tabaksrook van derden, bestaat er een leemte in de bescherming van de volksgezondheid.

Ik verzoek u daarom dit onderwerp op de politieke agenda te plaatsen, de verantwoordelijke minister om een reactie te vragen en te onderzoeken welke aanvullende wet- en beleidsmaatregelen noodzakelijk zijn om burgers met een medische kwetsbaarheid daadwerkelijk een rookveilige woonomgeving te bieden. Tevens verzoek ik u aandacht te besteden aan de positie van mensen die vanwege hun gezondheid feitelijk worden gedwongen te verhuizen en daarbij aanzienlijke financiële schade lijden, zonder enige garantie dat zij in een nieuwe woning wel rookvrij kunnen wonen.