Na het mentholverbod schakelt de tabaksindustrie in heel Europa massaal over op synthetische koelstoffen in sigaretten en verhitte tabak, vooral in Nederland.
In de Europese Unie is menthol als karakteriserende smaak in sigaretten sinds 2020 verboden en in verhitte-tabaksproducten sinds 2023. De bedoeling was om producten minder aantrekkelijk te maken, vooral voor jongeren. Een nieuw onderzoek van medewerkers van de Europese Commissie laat echter zien dat de industrie razendsnel een achterdeur heeft gevonden: synthetische koelstoffen die dezelfde frisse sensatie geven als menthol, maar formeel niet onder het smaakverbod vallen.
De onderzoekers stelden eerst een lijst op van 32 stoffen met een verkoelend effect. Die lijst werd gekoppeld aan de gegevens die fabrikanten verplicht aanleveren via de EU Common Entry Gate, het registratiesysteem voor tabaks- en aanverwante producten. Zo identificeerden zij 948 afzonderlijke producten met synthetische koelmiddelen: 145 sigaretten en 803 verhitte-tabaksproducten. In die producten kwamen zeven koelstoffen daadwerkelijk voor: WS-3, WS-23, WS-5, WS-27, isopulegol, menthyllactaat en monomethyl succinate.
Uit de analyses blijkt dat het gebruik van deze stoffen vanaf 2020 sterk is toegenomen. In sigaretten is menthol in veel gevallen simpelweg vervangen door synthetische varianten: WS-3 is daar de belangrijkste, WS-23 volgt op afstand. In verhitte tabak explodeert het gebruik van koelstoffen vooral tussen 2022 en 2023, precies in de aanloop naar het mentholverbod voor deze productcategorie. Het aantal verhitte-tabaksproducten met synthetische koelstoffen verzevenvoudigt in één jaar. Isopulegol speelt daarbij een opvallende rol als koelstof in verhitte tabak.
De studie laat zien dat vooral Nederland, Italië, Spanje, Portugal, Roemenië, Polen, Litouwen, Frankrijk en Estland belangrijke markten zijn voor producten met synthetische koelmiddelen. Daarmee krijgt het mentholverbod een wrange bijsmaak: op papier zijn de frisse sigaretten verdwenen, maar in de schappen liggen nu nieuwe varianten met vrijwel hetzelfde mondgevoel. De onderzoekers vonden bovendien nog tientallen sigaretten die zelfs na het verbod boven de toegestane menthol-drempelwaarde zitten en dus vermoedelijk niet aan de regels voldoen.
De zorgen gaan verder dan alleen juridische haarkloverij. De synthetische koelstoffen zijn wel toegelaten in bijvoorbeeld cosmetica en voedingsmiddelen, maar er is nauwelijks onderzoek naar hun veiligheid bij inhalatie in de longen. Tegelijkertijd maken ze rook en aerosol zachter en makkelijker in te ademen, wat de aantrekkelijkheid van het product vergroot en kan leiden tot hogere blootstelling aan schadelijke stoffen. Precies dit inhalatie-faciliterende effect is in de EU-Tabaksproductenrichtlijn verboden, wat de vraag oproept of deze koelmiddelen überhaupt zijn toegestaan in tabaksproducten.
De auteurs pleiten daarom voor twee sporen. Ten eerste moeten landen robuuste, geharmoniseerde analysemethoden ontwikkelen om synthetische koelstoffen in tabaksproducten betrouwbaar te kunnen opsporen en kwantificeren. Ten tweede zouden toezichthouders moeten optreden tegen producten die de wet overtreden, zowel waar nog te veel menthol in zit als waar synthetische koelstoffen de inhalatie aantoonbaar vergemakkelijken. Zonder aanvullend beleid dreigt het mentholverbod een papieren overwinning te blijven, terwijl de industrie met nieuwe trucjes de verkoelende sigaret in een ander jasje terugbrengt.
Bronnen
- Tobacco Control — Synthetic coolants in tobacco products notified to EU member states over the period 2017–2023
EU-onderzoek toont sterke groei van synthetische koelstoffen in sigaretten en verhitte tabak sinds mentholverbod.