Steeds meer onderzoek laat zien hoe vapes kinderen verslaafd maken. Experts noemen dit strijdig met kinderrechten en vragen om harde regulering.
De rode draad door deze bronnen is scherp: e-sigaretten worden op grote schaal gebruikt door kinderen en jongvolwassenen, leveren substantiële nicotineblootstelling op en botsen fundamenteel met kinderrechten. De BMJ-analyse stelt expliciet dat staten die de industrie ruimte geven om jongeren te targeten, tekortschieten in hun plicht om kinderen te beschermen. Vapes worden vaak verkocht als hulpmiddel voor volwassen rokers, maar in de praktijk zijn het juist minderjarigen en jongvolwassenen die massaal instappen, aangetrokken door smaakjes, marketing en het imago dat het “minder erg dan roken” zou zijn.
Onderzoek uit JAMA Network Open en de ITC-studie laat zien dat jongeren die vapen vaak net zoveel, en soms zelfs meer, nicotine binnenkrijgen dan leeftijdsgenoten die sigaretten roken. Vooral nicotinezout-e-sigaretten blijken hoge bloedspiegels en sterke afhankelijkheid te geven. Dit gaat samen met dagelijkse of bijna dagelijkse vape-patronen en veel mislukte stoppogingen. Tegelijk laten Nederlandse en Europese cijfers zien dat klassiek roken onder jongeren weliswaar daalt, maar dat vapen daarbovenop is gekomen in plaats van roken volledig te vervangen. Een aanzienlijk deel van de jongeren combineert vapen en roken, waardoor het veronderstelde “harm reduction”-effect voor deze groep feitelijk wegvalt. Centraal Bureau voor de Statistiek.
De WHO bevestigt in haar wereldrapport over de tabaksepidemie dat nieuwe nicotineproducten, waaronder vapes en nicotinezakjes, een eigen epidemie aan het creëren zijn. Wereldwijd gaat het inmiddels om meer dan honderd miljoen gebruikers, met in landen waar data beschikbaar zijn duidelijk hogere gebruiksniveaus onder 13- tot 15-jarigen dan onder volwassenen. WHO waarschuwt dat agressieve marketing, sociale media en de beschikbaarheid van zoete smaakjes jongeren de verslavingsfuik in trekken en decennia aan tabaksontmoediging kunnen ondermijnen. De oproep is om vapes net zo streng te reguleren als tabak: hoge belastingen, marketingverboden, duidelijke gezondheidswaarschuwingen en stevige productbeperkingen.
Daarbovenop komt het mensenrechtenperspectief. Het Kinderrechtenverdrag verplicht staten om kinderen te beschermen tegen schadelijke stoffen en commerciële praktijken die hun gezondheid ondermijnen. Juridische analyses en campagnes leggen de link expliciet: als overheden toestaan dat de industrie jongeren bewust verleidt tot nicotinegebruik, schenden zij het recht van het kind op de hoogst haalbare gezondheid en op bescherming tegen economische uitbuiting. In die lezing zijn vapes geen neutraal product, maar een direct risico dat met kinderrechten onverenigbaar is.
De Nederlandse cijfers van Trimbos en CBS plaatsen dit in eigen context. Bij scholieren dalen roken, drinken en blowen, maar het gebruik van de e-sigaret stijgt fors. Onder jongvolwassenen vapet een aanzienlijk deel én rookt ook tabak, wat het risico op langdurige nicotineverslaving vergroot. De feiten laten weinig ruimte voor de populaire marketinglijn dat vapes vooral een uitweg voor volwassen rokers zouden zijn. In werkelijkheid leggen ze de basis voor een nieuwe generatie nicotinegebruikers, precies de groep die volgens het Kinderrechtenverdrag en de WHO-richtlijnen het best beschermd zou moeten worden.
De conclusie is hard maar helder: wie het serieus meent met kinderrechten en een rookvrije generatie, kan zich geen slap beleid rond vapes permitteren. De combinatie van sterke verslavingskracht, doelbewuste marketing op jongeren en de juridische plicht om kinderen te beschermen, wijst richting veel strengere regulering: smaakjes schrappen, marketing verbieden, verkoop aan banden leggen en vapes in beleid en communicatie behandelen als wat ze zijn; een nicotineproduct dat kinderen juist níet in handen zouden mogen krijgen.
Bronnen
- The BMJ — How e-cigarettes compromise children’s human rights
Internationale experts stellen dat overheden kinderen onvoldoende beschermen tegen vapes; roepen op tot kindgerichte regulering. - WHO — WHO report on the global tobacco epidemic 2025 (PDF via IRIS)
WHO waarschuwt voor agressieve marketing van vapes richting jongeren en vraagt om strengere wereldwijde regels. - WHO — WHO report on the global tobacco epidemic 2025
Overzichtsrapport bevestigt dat e-sigaretten jongeren aantrekken en rookontmoedigingsbeleid kunnen ondermijnen. - Trimbos-instituut — Scholieren in Europa roken, drinken en blowen minder, maar vapen meer
ESPAD-onderzoek: roken en drinken dalen, maar vapen onder 15- en 16-jarigen neemt sterk toe. - Trimbos-instituut — Cijfers roken (kerncijfers roken 2024)
Feiten en cijfers over roken en vapen in Nederland, inclusief gebruik van e-sigaretten door jongeren. - Overheid.nl — Verdrag inzake de rechten van het kind (art. 24 e.v.)
Juridische basis: kinderen hebben recht op gezondheid en bescherming tegen schadelijke stoffen en commerciële uitbuiting. - WHO — WHO report on the global tobacco epidemic 2025 (webpagina)
Beschrijft MPOWER-maatregelen en benadrukt risico’s van nieuwe nicotineproducten, waaronder vapes, voor jongeren. - JAMA Network Open — Nicotine Concentration of E-Cigarettes Used by Youths
Studie toont dat jongeren vaak vapes met hoge nicotineconcentraties gebruiken, vooral nicotinezoutproducten. - JAMA Network Open / ITC — Nicotine exposure from smoking tobacco and vaping among adolescents
Onderzoek vindt vergelijkbare of hogere nicotineblootstelling bij vapende jongeren vergeleken met rokende jongeren. - Tobacco Tactics — New BMJ analysis argues for child-centric approach to e-cigarettes
Samenvatting van de BMJ-paper; benadrukt kinderrechtenkader en industriepraktijken gericht op jongeren. - CBS — 5 procent van de jongvolwassenen vapet én rookt weleens
Cijfers laten zien dat de meeste vapende jongvolwassenen óók tabak roken, dus dubbel risico lopen. - WHO FCTC — Tobacco use waning, but 100m people now use new nicotine products
WHO schat wereldwijd ruim 100 miljoen vapers en benadrukt dat kinderen vaker vapen dan volwassenen. - Financial Times — Vaping fuelling a new wave of nicotine addiction, UN agency says
WHO waarschuwt dat vapen een nieuwe golf nicotineverslaving veroorzaakt, vooral onder kinderen en tieners. - Trimbos-instituut — Kerncijfers Roken 2024 (factsheet)
Factsheet met percentages rokers en vapers; bevestigt groeiend gebruik van e-sigaret in Nederland.