Rookvrij

Nieuws

Hardere aanpak illegale vapes

Kabinet grijpt harder in tegen illegale vapes, omdat verboden producten nog massaal circuleren en jongeren er eenvoudig aan blijven komen.

De strijd tegen illegale vapes is in een nieuwe fase beland. Waar eerdere verboden vooral bedoeld waren om smaakjes, te hoge nicotinegehaltes en zichtbare verkoop terug te dringen, blijkt nu dat de praktijk veel weerbarstiger is. Verboden vapes zijn nog steeds ruim beschikbaar en bereiken nog altijd grote groepen gebruikers, onder wie veel jongeren. Daarmee groeit het besef dat regels op papier weinig effect hebben als handhaving achterblijft en illegale verkoopkanalen zich snel aanpassen.

Het kabinet wil daarom steviger optreden. Niet alleen de boetes voor dealers en verkopers moeten omhoog, ook de mogelijkheden om sneller in te grijpen worden uitgebreid. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat niet alleen de verkoop, maar ook het in voorraad hebben van illegale vapes strafbaar moet worden. Dat moet voorkomen dat handhavers pas laat kunnen optreden en eerst moeten bewijzen dat producten daadwerkelijk in de handel zijn gebracht. De inzet is om illegale voorraden eerder uit roulatie te halen en de pakkans voor overtreders te vergroten.

De aanleiding voor die aanscherping is hard. Onderzoek laat zien dat een zeer groot deel van de vapende gebruikers uitkomt bij producten uit de illegale markt of via verboden verkoopkanalen. Dat onderstreept hoe groot de kloof is tussen beleid en werkelijkheid. De verboden markt blijkt geen marginaal verschijnsel, maar een stevig netwerk van fysieke winkels, online verkoop, sociale media en informele doorverkoop. Juist die combinatie maakt de markt moeilijk te bestrijden en zorgt ervoor dat jongeren relatief gemakkelijk toegang houden.

Daarmee verschuift de discussie van alleen preventie naar structurele handhaving. Het gaat niet meer enkel om de vraag of jongeren weten dat vapen schadelijk is, maar vooral of de overheid erin slaagt het aanbod werkelijk terug te dringen. Zolang verboden producten zichtbaar en bereikbaar blijven, werkt een verbod maar beperkt. De nieuwe koers moet daarom zowel de handel verstoren als de verleiding verminderen, vooral op plekken waar jongeren snel met deze producten in aanraking komen.

Onder de oppervlakte speelt ook een bredere zorg mee. Illegale vapehandel raakt niet alleen aan volksgezondheid, maar ook aan toezicht, georganiseerde distributie en de manier waarop online platforms en tussenhandel bijdragen aan verspreiding. Het kabinet probeert nu duidelijk te maken dat de huidige situatie niet langer wordt gedoogd als een lastig neveneffect van streng beleid, maar als een serieus handhavingsprobleem dat direct moet worden aangepakt. Of dat werkelijk verschil maakt, hangt af van de snelheid waarmee de regels worden aangepast en van de ruimte die toezichthouders krijgen om op straat en online harder op te treden.

Bronnen