Follow the Money onderzocht en analyseerde de nieuwe strategie van Big Tobacco: Hoe de tabaksindustrie een nieuw verdienmodel als gezondheidswinst verkoopt
Follow the Money (FTM) is een platform voor radicaal onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Het artikel is op 27 augustus 2026 gepubliceerd: https://www.ftm.nl/artikelen/tabaksindustrie-verkoopt-verdienmodel-als-gezondheidswinst
Samenvatting
Het artikel onderzoekt hoe de tabaksindustrie vapes, nicotinezakjes en verhitte tabak presenteert als gezondheidswinst, terwijl deze producten tegelijk een steeds belangrijker en winstgevender verdienmodel vormen. Philip Morris International haalt inmiddels meer dan 40 procent van zijn omzet uit nieuwe nicotineproducten; bij British American Tobacco is dat ruim 18 procent. Volgens PMI leveren deze producten per eenheid ongeveer 2,5 keer zoveel omzet op als sigaretten.
Centraal staat het zogenoemde harm-reductionverhaal: nieuwe nicotineproducten zouden minder schadelijk zijn dan roken en daarom minder streng gereguleerd en belast moeten worden. De industrie financiert hiervoor op grote schaal eigen en indirect betaald wetenschappelijk onderzoek. Critici stellen dat studies geregeld te kort duren, onderzoeksvragen gunstig worden gekozen en onwelgevallige resultaten niet altijd worden gepubliceerd. Daarnaast haalt de industrie selectief positieve passages uit onafhankelijk onderzoek aan, terwijl waarschuwingen over verslaving, gebruikspatronen en jongeren buiten beeld blijven.
Volgens het artikel is “minder schadelijk dan roken” bovendien een te beperkte vergelijking. Vapes en verhitte tabak worden in verband gebracht met onder meer hart- en vaatziekten, ademhalingsproblemen, DNA-schade, verhoogde bloeddruk en COPD-gerelateerde effecten. Veel gebruikers stoppen niet met roken, maar combineren sigaretten met andere nicotineproducten. Volgens aangehaald onderzoek doet ongeveer 60 procent van de Europese vapegebruikers dit; bij verhitte tabak ligt dat boven 67 procent. Deze dubbele consumptie kan de verslaving in stand houden en mogelijk grotere gezondheidsrisico’s opleveren dan uitsluitend roken.
Ook jongeren vormen een blinde vlek in het verhaal van de industrie. Europa heeft wereldwijd het hoogste vapegebruik onder 13- tot 15-jarigen. In Nederland had in 2023 ongeveer één op de vijf 12- tot 25-jarigen ooit gevapet. Verschillende onderzoeken vinden een verband tussen vapen en een drie- tot viermaal grotere kans om later sigaretten te gaan roken. Voor mensen die anders geen nicotine zouden gebruiken, is volgens de geïnterviewde onderzoekers helemaal geen sprake van schadebeperking: er wordt juist verslaving en gezondheidsschade toegevoegd.
De industrie gebruikt haar onderzoeken en argumenten actief om Europees beleid te beïnvloeden. Van 33 Europarlementariërs die zich positief uitspraken over harm reduction hadden er 24 vooraf contact met vertegenwoordigers van de tabaksindustrie. In juni stemde het Europees Parlement tegen voorgestelde hogere minimumaccijnzen voor nieuwe nicotineproducten. Ook binnen het Europees Economisch en Sociaal Comité werd gepleit voor het beginsel “less harm, less tax”. Tijdens de behandeling meldden leden ongewenste druk en intimidatie vanuit de tabakslobby.
De kernconclusie is dat de industrie harm reduction inzet om gunstige belastingen en soepelere regelgeving voor haar nieuwe producten te verkrijgen. Daarmee blijft buiten beeld dat deze producten verslavend en schadelijk zijn, veelvuldig naast sigaretten worden gebruikt en nieuwe, vooral jonge gebruikers aantrekken. De komende herzieningen van Europese belasting- en productregels bepalen in belangrijke mate of de industrie dit nieuwe verdienmodel kan blijven uitbreiden.