Australiërs roken en vapen minder, terwijl illegale tabak, vapes en nicotinezakjes terrein winnen. Verschillende onderzoeken schetsen daardoor een tegenstrijdig beeld.
Australië heeft met zijn strenge tabaksbeleid een historische mijlpaal bereikt. In 2025 rookte nog 5,6 procent van de bevolking van veertien jaar en ouder dagelijks, tegenover 8,3 procent in 2022–2023 en 19,5 procent in 2001. Onder volwassenen bedroeg het percentage 5,8 procent. Daarmee is het landelijke doel voor 2025 ruimschoots gehaald en komt de doelstelling van maximaal 5 procent in 2030 binnen bereik.
De cijfers zijn afkomstig uit een representatief bevolkingsonderzoek waaraan ruim 17.500 Australiërs deelnamen. Ook het aandeel mensen dat in het voorgaande jaar enig nicotineproduct gebruikte, daalde van 17,4 naar 15,2 procent. Bijna 69 procent van de bevolking heeft nooit gerookt. Gezondheidsorganisaties schrijven deze ontwikkeling toe aan accijnzen, neutrale verpakkingen, reclameverboden, voorlichtingscampagnes en beperkingen op de verkrijgbaarheid.
Bij vapes is het beeld eveneens gunstiger dan enkele jaren geleden. Het actuele gebruik onder jongvolwassenen van achttien tot en met vierentwintig jaar daalde van 20,6 naar 14 procent. Vooral incidenteel gebruik nam af. Dagelijks vapen bleef binnen deze leeftijdsgroep met 8,3 procent echter hoog, terwijl het landelijke percentage dagelijkse gebruikers rond 3,6 procent bleef steken.
Achter deze positieve gemiddelden gaat een verschuiving van de nicotinemarkt schuil. Steeds meer gebruikers combineren verschillende producten of stappen over op nicotinezakjes en snus. Van de jongvolwassenen gebruikte 8,4 procent in het voorgaande jaar nicotinezakjes en 3,8 procent snus. De federale regering beperkt daarom vanaf 24 juli ook de uitzonderingsroutes waarmee zulke producten konden worden geïmporteerd.
Daarnaast blijken legale verkoopkanalen nauwelijks vat te hebben op de vraag naar vapes. Bijna alle ondervraagde vapegebruikers kochten producten buiten het toegestane apothekerskanaal. Illegale winkels bieden doorgaans goedkopere, sterkere en aantrekkelijker vormgegeven producten aan. Dat maakt handhaving moeilijk en stelt consumenten bloot aan vloeistoffen waarvan samenstelling, nicotinegehalte en herkomst niet betrouwbaar zijn gecontroleerd.
Ook illegale tabak is sterk gegroeid. Ongeveer 34 procent van de huidige rokers meldde recent een illegaal product te hebben gebruikt, twee keer zoveel als in 2022–2023. Ruim een vijfde kocht illegale merkproducten zonder verplichte neutrale verpakking of gezondheidswaarschuwingen. Van deze kopers zei 57 procent daarvoor bij een tabakswinkel terecht te kunnen.
Andere gegevens lijken aanvankelijk een nog somberder beeld te geven. Schattingen op basis van consumptie en illegale marktomvang wijzen erop dat de totale hoeveelheid gebruikte nicotine sinds 2017 met bijna 40 procent is gestegen. Naar schatting zou inmiddels een zeer groot deel van de geconsumeerde tabak uit illegale bronnen komen. Deze cijfers meten echter volumes, terwijl het bevolkingsonderzoek het aantal mensen meet dat producten gebruikt. Beide ontwikkelingen kunnen dus tegelijkertijd plaatsvinden: minder mensen gebruiken nicotine, maar de overgebleven gebruikers consumeren gemiddeld meer.
Dat onderscheid is belangrijk in het debat over accijnzen. Tegenstanders van het huidige beleid stellen dat hoge prijzen rokers naar de zwarte markt drijven. Gezondheidsexperts antwoorden dat lagere belastingen legale sigaretten aantrekkelijker zouden maken zonder illegale handel te laten verdwijnen. Zij pleiten voor betere vergunningstelsels, minder verkooppunten, intensievere controles en sluiting van winkels die verboden producten aanbieden.
Sommige belangenorganisaties gebruiken de groei van de illegale markt om ruimere toegang tot gereguleerde nicotineproducten en vapes te bepleiten. De nieuwe cijfers leveren daarvoor geen eenvoudig bewijs. De scherpe daling van roken en het afgenomen vapegebruik onder jongeren vonden juist plaats tijdens een periode van strengere regelgeving. Tegelijk toont de bijna volledige afhankelijkheid van illegale verkooppunten aan dat regels zonder effectieve handhaving onvoldoende zijn.
Australië staat daardoor voor een dubbele opdracht. Het land moet de langdurige daling van roken beschermen, zonder de resterende gebruikers uit het zicht te verliezen. Tegelijk moet worden voorkomen dat illegale vapes, nicotinezakjes en goedkope sigaretten een nieuwe of zwaarder afhankelijke groep creëren. De nationale gemiddelden wijzen op aanzienlijke gezondheidswinst, maar de zwarte markt kan die vooruitgang ondermijnen wanneer toezicht, preventie en ondersteuning bij stoppen achterblijven.
Bronnen
- Australia's smoking success hides an out-of-control illicit nicotine market
PRLog — 20 juli 2026Belangenorganisatie stelt dat dalende rookcijfers een sterk groeiende illegale markt voor nicotineproducten verhullen.
- Young Aussies shift their nicotine habits
ABC News — 20 juli 2026Video belicht hoe jonge Australiërs minder vapen maar vaker nicotinezakjes en meerdere producten gebruiken.
- Black Market Boom: How Cheap Illegal Tobacco is Undermining Australia’s Record-Low Smoking Rates
Hawkesbury Gazette — 19 juli 2026Goedkope illegale tabak bedreigt volgens het artikel de vooruitgang die Australië met tabaksontmoediging boekte.
- New Australian survey reveals vape users almost exclusively reliant on buying from illegal stores
The West Australian — 17 juli 2026Onderzoek laat zien dat vrijwel alle Australische vapegebruikers hun producten buiten legale verkoopkanalen kopen.
- Australia’s smoking rates hit historic low despite illicit tobacco concerns
Australian National University — 17 juli 2026Wetenschappers duiden de recorddaling van roken en waarschuwen voor illegale tabak en nicotineproducten.
- Daily smoking rates have fallen over the past 2 years
Lismore App — 17 juli 2026Bericht vat de dalende rookcijfers, stabiliserende vapepercentages en opkomst van nieuwe nicotineproducten samen.
- Illicit tobacco is booming. But are more Australians really smoking?
The Sydney Morning Herald — 17 juli 2026Analyse verklaart waarom een groeiende illegale markt kan samengaan met steeds minder dagelijkse rokers.
- Daily smoking rates plunge as vaping plateaus
The Australian — 18 juli 2026Nieuwe cijfers tonen minder rokers, stabiel dagelijks vapen en opvallend nicotinezakjesgebruik onder jongvolwassenen.
- Illegal tobacco trade costs budget $8 billion
Sunrise — 20 juli 2026Televisiegesprek behandelt belastingverliezen, groeiende illegale verkoop en schattingen van het Australische nicotineverbruik.
- Smoking rates fall to historic low across Australia despite the rise of illicit tobacco
The Guardian — 17 juli 2026Landelijk onderzoek toont recordlage rookcijfers naast een verdubbeling van het gebruik van illegale tabak.
- Vaping rates among younger Australians plunge as smoking falls to historic low
ABC News — 17 juli 2026Jongeren vapen minder vaak, maar gebruiken relatief veel nicotinezakjes, snus en verschillende nicotineproducten.
- Daily smoking rates have fallen over the past 20 years
Australian Institute of Health and Welfare — 17 juli 2026Officiële onderzoeksresultaten beschrijven trends in roken, vapen, nicotinezakjes, meervoudig gebruik en illegale tabak.
- Australia's smoking rates declining
Australian Government Department of Health — 17 juli 2026De regering presenteert dalende gebruikscijfers en kondigt strengere beperkingen voor nicotinezakjes en import aan.