Rookvrij

Nieuws

AI-lobby voor tabak ontmaskerd

Philip Morris liet burgers met AI bezwaren schrijven tegen strengere EU-tabaksregels. Onderzoek wijst op grootschalige beïnvloeding van inspraak.

De herziening van de Europese regels voor tabaksproducten en tabaksreclame is uitgegroeid tot een nieuwe confrontatie tussen volksgezondheid en tabakslobby. De Europese Commissie bereidt de grootste aanscherping van het tabaksbeleid in vijftien jaar voor. Daarbij gaat het niet alleen om sigaretten, maar vooral om nieuwe nicotineproducten zoals vapes, e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes.

Juist die producten zijn voor Philip Morris van groot belang. Een aanzienlijk deel van de omzet komt inmiddels uit alternatieven voor gewone sigaretten. Strengere regels voor smaakjes, verkoop, reclame, verpakking en nicotineproducten raken dus direct aan het verdienmodel van de fabrikant. In die context zette Philip Morris de campagne Your Voice Your Choice op, waarmee consumenten via affiches, QR-codes en websites naar een online tool werden geleid.

Die tool werkte niet als een neutraal inspraakformulier. Gebruikers kregen vooral keuzes en argumenten aangereikt tegen strengere regelgeving. Daarna schreef kunstmatige intelligentie een complete reactie in de ik-vorm, die vervolgens kon worden ingediend bij de Europese Commissie. Daarmee leek het alsof burgers spontaan en persoonlijk bezwaar maakten, terwijl de inhoud in belangrijke mate door de tabaksindustrie was gestuurd.

Onderzoek van NOS en Pointer laat zien hoe groot de schaal van die beïnvloeding was. Zij analyseerden ongeveer 65.000 reacties uit vijftien EU-landen. Ongeveer een derde daarvan bleek met AI geschreven. In Nederland lag dat aandeel veel hoger: 71 procent van de Nederlandse reacties was vrijwel zeker volledig door AI opgesteld. Van de Nederlandse AI-reacties leek het overgrote deel afkomstig uit de tekstgenerator van Philip Morris.

Dat maakt de kwestie ernstiger dan gewone lobby. Bedrijven mogen hun standpunt kenbaar maken, maar hier wordt publieke inspraak vermomd als burgerstem. Experts noemen dat astroturfing: georganiseerde steun die eruitziet als spontane maatschappelijke betrokkenheid. AI maakt die tactiek krachtiger, omdat grote aantallen ogenschijnlijk persoonlijke reacties snel en goedkoop kunnen worden geproduceerd.

De Europese Commissie zegt zeer bezorgd te zijn over pogingen om publieke consultaties te manipuleren. Formeel blijft de inspraak meetellen in het proces, maar de Commissie zegt bij de analyse rekening te houden met georganiseerde campagnes, inclusief AI-campagnes. De politieke schade is daarmee niet weggenomen. Als consultaties worden overspoeld met door de industrie gegenereerde teksten, verliest het instrument zijn waarde als graadmeter van publieke opinie.

De affaire laat zien dat strengere tabaksregels niet alleen worden bevochten via klassieke lobbygesprekken in Brussel, maar ook via digitale beïnvloeding van burgers. De kernvraag is niet of burgers mogen reageren op EU-wetgeving. De kernvraag is of een tabaksfabrikant met AI een schijnbare burgerbeweging mag opbouwen om gezondheidsbeleid te verzwakken. Daarop is het nuchtere antwoord: dit is geen open inspraak, maar georganiseerde beïnvloeding.

Bronnen

0
Deel via